 Onlangs is mijn verzameling verrijkt met de (2e) stations-contrôletang van station Sneek = (Sk).
Dit brengt mij tot het volgende relaas:
Vroeger, d.i. vóór 1969, waren de NS-stations/-perrons niet vrij toegankelijk, maar alleen met een geldig plaatsbewijs (pls) of geldige perronkaart (pk).
Bij de ingangscontrôle werd de kaart geknipt; knipteken was driehoekig met de punt omhoog met daarboven de verkorte stationsnaam Sk.
Deze verkortingen beginnen altijd met een hoofdletter, terwijl de volgende letters klein worden geschreven.
In de practijk zien we dat de fabrikanten het niet al te nauw namen met deze regel…
Verder waren er tangen met rond knipteken + (mouw)nummer: voor het treinpersoneel, en met stervormig knipteken + (laag) nummer: voor de treincontroleurs, in spoorjargon "zwarte bende" genoemd.
Deze tangen werden vnl. uit Duitsland betrokken van verschillende fabrikanten.
Aan het einde van de reis werd het pls ingenomen bij de uitgangscontrôle.
De reiziger die op een tussengelegen station de reis wenste te onderbreken, moest daartoe zijn pls laten waarmerken voor vertoef: een klein stempeltje met de verkorte naam van dat station, op de achterzijde van het pls.
Als voorbeeld: Drp en Fn voor Dronrijp en Franeker.
Weet iemand misschien waar het vertoefstempel van Sneek is gebleven ?
In de jaren 1945/1946 had de N.S. dringend kniptangen nodig en plaatste daarom een order voor alle soorten bij een Rotterdamse fabrikant die ook de composteurs (droogstempel) had geleverd.
De kwaliteit van deze tangen was niet best; dat kon ook niet anders omdat geen beter materiaal voorhanden was dan een zink/molybdeen/koper-legering van resp. 824, 13 en 11 duizendsten… Later is die legering nog iets verbeterd met nikkel en meer koper, maar kwetsbaar blééf het product.
Je komt deze tangen daarom nog zelden tegen.
De huidige Sneeker tang is een Gering model 30 uit 1960, in verzamelaarskringen ook wel model "Groningen" genoemd.
Deze tang kwam terecht bij een Friese verzamelaar, en na vele jaren bij een collectionneur in het Groningse, die weer ruilde naar het Hart van Brabant.
In december 2010 opnieuw een ruil en nu naar Jou (Joure).
Of de laatste kilometers terug naar Sk ooit nog zullen volgen ? Wie zal het zeggen !
Gaarne verwijs ik naar het artikel –verder op deze pagina- van mijn vriend Frits Boschma, die verhaalt van het roemloze einde van de eerste tang.
Joure, januari 2011
Jan G. Visser
De ingangscontrôle tang.
Op 6 oktober 1959 ben ik bij de Nederlandse Spoorwegen in Sneek in dienst gekomen
als leerling stationsambtenaar, afgekort: llsa.
Ik was toen 17 jaar en mijn netto loon was fl. 113.04 per maand.
De toeslag voor werken op zondag of zaterdagmiddag was 36 cent per uur… Als llsa
begon je met de opleiding voor de loketdienst en goederen-administratie. Daarvoor
moest ik een half jaar elke dag naar Zwolle reizen voor de cursus “binnendienst”.
Begin 1960 zat ik op enig moment gaatjes te knippen in een paar oude kartonnen Edmonson kaartjes. Dat deed ik met de ingangscontrôle tang. Toen ik in mijn jeugdig enthousiasme wat te veel druk op de tang uitoefende brak die in tweeën……..
Daar schrok ik natuurlijk wel van. Met de gebroken tang ging ik naar
chef Erik Zwertbroek en vertelde hem wat er was gebeurd.
“Hoe heb je dat gehad Freek ? “ vroeg de chef. Hij noemde mij naar mijn geboortenaam Freerk. Ja…dat wist ik ook niet, mogelijk een oude breuk…..
Hoe dan ook, chef Zwertbroek bestelde een nieuwe tang. De oude had een donkere, aluminiumachtige kleur, de nieuwe was verchroomd.
Dit voorval schoot mij weer te binnen toen mijn goede vriend en spoor-verzamelaar
Jan G. Visser uit Joure mij opbelde en zei: “ik heb de ingangscontrôle tang van Sneek (Sk) in mijn bezit gekregen.” Zo’n tang knipt een driehoekig gaatje in een plaatsbewijs en in dit geval een indruk van de letters: Sk
Op dinsdag 4 jan 2011 heb ik in het Modelspoor Museum in Sneek, waar Jan vrijwilliger is, de bewuste tang weer in handen gehad en er een paar gaatjes mee geknipt!
Zo kon ik na 50 jaar nog eens constateren dat station Sneek destijds zo’n mooie
verchroomde ingangscontrôle tang had, door MIJN toedoen……
IJlst 5 januari 2011
Frits Boschma
Van 1959 – 1999 werkzaam bij NS, personeelsnummer 26395.
[ 1959 – 1976 Sneek, 1976 – 1999 Leeuwarden]
| 
